Jak czytać plany budowli.
Jak już zapewne wiesz, na maturze niektóre zadania wymagają rozpoznania budowli po jego rzucie. Być może na pierwszy rzut oka, rysunek wydawać się może niejasny i skomplikowany, ale po nauczeniu się podstawowych pojęć z zakresu architektury i kilku ćwiczeniach bez problemu odczytasz nawet skomplikowany plan, co pozwoli Ci nie tylko wyobrazić sobie bryłę budowli, ale także naprowadzi Cię na styl, w jakim została zbudowana.
Co to jest plan?
Plan budynku to nic innego jak rzut poziomy, który tworzy się poprzez „przecięcie” bryły poziomo (tak jak przekrajasz bułkę). Zwykle takie przecięcie dokonywane jest na wysokości okien i taki rysunek się tworzy. Do niego dodawany jest rysunek zrzutowanych poziomo sklepień i innych elementów znajdujących się ponad linią przecięcia którą wykonaliśmy, np: empor.
Oprócz planów poziomych, ukazujących całą przestrzeń obiektu, występują także rzuty pionowe i poprzeczne. Cały zestaw rzutów potrzebny jest do dokumentacji architektonicznych i konserwatorskich zabytków.
Starożytna Grecja
ŚWIĄTYNIA W ANTACH
Jeden z prostych typów greckiej świątyni starożytnej, w której głównym pomieszczeniem jest cella (naos), który poprzedza przedsionek tzw. pronaos osłanięty z boków antami - przedłużonymi ścianami świątyni.2 kółeczka to nic innego jak kolumny w przekroju. Świątynia taka może posiadac anty z obu stron, bez przejścia do celli,wówczas tylna otwarta hala zwana jest opistodomosem.
PROSTYLOS
Ten typ światyni posiada jedynie jedną cellę poprzedzona kolumnadą złożona z czterech kolumn.
PERIPTEROS
Klasyczny peripteros to światynia w antach z główna cella i w tym wypadku pomieszczeniem świetym tzw. adytonem i opistodomosem. Całość otoczona kolumnadą.
Wczesne chrześcijaństwo
BAZYLIKA
Bazylika posiada bardzo charakterystyczny plan i ma określone cechy:
- Plan w kształcie krzyża łacińskiego
- transept
- Posiada prostokątne lub kwadratowe atrium ze studnią po środku z kolumnadami i krużgankami wokół, narteks i korpus nawowy (3 nawy-główna, zawsze wyższa i dwie boczne, 5 naw-główna i po dwie nawy boczne po bokach, przegrody chórowe
- Nawy oddzielone kolumnadami z archiwoltami lub architrawem wspierającym ściany międzynawowe
- Bazylika zawsze zakończona apsydą
- Płaski strop kasetonowy lub otwarta więźba dachowa (szkielet podtrzymujący dach)
- Małe okna nad dachami naw bocznych doświetlające wnętrze, zazwyczaj posiadające ażurowe alabastrowe lub marmurowe płyty. Wówczas nie szkliło się otworów okiennych. Produkcja szkła dla celów budowlanych rozpoczęła się dopiero ok. XIV wieku
- Spolia-materiał budowlany powtórnie wykorzystywany do budowy. Spolia zwykle pochodził z antycznych świątyń (kolumny, kapitele, belkowania) i były przerabiane do potrzeb bazyliki
- Bazylika mogła posiadać empory
Kościół św. Piotra w Rzymie, ok. 326 r.
Bazylika pięcionawowa z transeptem, zakończona apsydą na osi, z kwadratowym otwartym atrium od zachodu otoczonym kolumnowymi krużgankami i studnią pośrodku. Między atrium i korpusem nawowym znajduje się wąski narteks. Bazylika posiada strop płaski.
model i przekrój typowej bazyliki- kościół św. Piotra w Rzymie
BUDOWLA CENTRALNA
W czasch Bizancjum obok bazyliki popularny był drugi typ budowli- duża budowla centralna (na planie kadratu, okręgu, sześcio-, ośmioboku, lub podobnie). Zwykle budowle centralne były dwukondygnacyjne, sklepione kolebkowo, z centralną kopułą.
Kościół San Vitale w Rawennie
Wzniesiony na planie ośmioboku (plan centralny) z półkolistymi niszami z ośmiobocznym dwupoziomowym obejściem i emporami na piętrze Posiada prostokątne prezbiterium zakończone apsydą, którą flankują okrągłe pastoforia. Narteks dostawiony jest ukośnie do ośmioboku i flankują go dwie okrągłe wieżyczki schodowe.
Mauzoleum Konstancji- Santa Constanza w Rzymie IV w.
Centralna budowla wzniesiona na planie koła z przylegającym do niej prostokątnym, zaokrąglonym na bokach narteksem. Obejście jest oddzielne od centralnej części 12 parami bliźniaczych kolumn i rozczłonkowane na przemian półkolistymi i prostokątnymi niszami.Przy pierwszej niszy, na lewo od głównegoo wejścia znajduje sie okrągła klatka schodowa w obrębie muru. Na osi wejścia, po drugiej stronie okręgu - nieco większa nisza z podwyższeniem(nie jest tu zaznaczone) z przeznaczeniem na ołtarz. Nad centralną częścią wznosi się kopuła,ukryta pod dachem(widoczne na przekroju)obejście sklepione jest kolebką.
ARCHITEKTURA KAROLIŃSKA
kaplica pałacowa w Akwizgranie
Kaplica pałacowa w Akwizgranie jest częścią założenia pałacowego Karola Wielkiego i miejscem jego spoczynku. Wybudowana w latach 788-800 na wzór kościoła San Vitale z Rawenny stanowi ważną pozycję w architekturze karolińskiej. Posiada spolia z Rawenny- kolumny. Obecnie jest częścią większego kościoła
Jest dwukondygnacyjną, centralną- ośmioboczną budowlą z szesnastobocznym obejściem, zwieńczoną kopułą ukrytą pod wielospadowym dachem. Posiada krótkie prostokątne prezbiterium zakończone ścianą prostą, wysunięte poza obręb centralnego szesnastoboku. Naprzeciw prezbiterium znajduje się wejście do kaplicy z pseudo westwerkiem, który flankują dwie kręcone klatki schodowe prowadzące na emporę z tronem cesarskim.
Obejście w kondygnacji przyziemia posiada sklepienie klasztorne, a w kondygnacji empory otwartej kolumnowo do wnętrza –kolebkowe z lunetami
UWAGA Podczas sporządzania planów architektonicznych stosuje się linię przerywaną dla oddzielenia i ukazania dwóch kondygnacji na jednym rysunku. Pomaga to określić, bez nakładania planów na siebie, jakie odstępstwa w budowie są w obrębie obu pięter.
Poniżej, dla porównania plan tej samej kaplicy włączonej w większą, późniejszą budowlę. Tutaj widoczny jest rysunek tylko pierwszej kondygnacji przyziemia.
