aktualności pojecia atrybuty swietych opis dziela sztuki czytanie planow plastyka literatura testy do pobrania
linkownia kanon dzieł sztuki chronologia tapety na pulpit style i kierunki w sztuce ornamenty

 

Dodaj |

portal secesyjny

antonio gaudi casa mila

 

 

 

 

S E C E S J A

Secesja to styl w sztuce ostatnich lat XIX i początku XX wieku. Najsilniej rozwinął się w Anglii, Belgii, Francji, Czechach., Austrii i Niemczech. Jest to również ostatni styl historyczny obejmujący obszar: architektury, malarstwa, rzeźby, grafiki, rzemiosła artystycznego i mody.

Pojęcie secesja pochodzi od łacińskiego słowa: secessio – odstąpienie, oddzielenie ( w tym znaczeniu oddzielenie się od akademizmu, przeciwstawienie się XIX wiecznej „tyrani stylów” czyli epigonizmowi i eklektyzmowi, którym patronowały europejskie akademie). Secesja zrywała z naśladowaniem stylów z przeszłości. Była „opętana” żądzą nowości, często to prowadziło do ekstrawagancji i dziwactw. Secesja był stylem, który bardzo szybko został wypracowany, w porównaniu do wcześniejszych stylów.

W 1894 roku na określenie tego stylu Henry van de Velde (belgijski architekt, malarz, projektant mebli) użył terminu art nouveau (Nowa Sztuka), który był również popularny we Francji, w Anglii, styl nazywano modern style, w Niemczech Jugendstil lub Sezessionsstil, w Polsce natomiast „nowym stylem”, „nową sztuką” lub ogólniej „modernizmem”.

Wszędzie i we wszystkim secesja szukała tego, co nowe: nowych tworzyw, nowych metod konstrukcyjnych i technik. Mimo to secesja nie odcinała się całkowicie od stylów z przeszłości, potrafiła „wydobywać” z nich to, co nadawało w połączeniu z innymi stylami pożądaną indywidualność i innowacyjność. Czerpała z niektórych tendencji stylów historycznych, z baroku np. brak umiaru, dekoracyjność, indywidualizm i upodobanie do linii krzywych, z rokoka pastele, asymetrię, linie krzywe, z architektury mauretańskiej – „łuk podkowiasty”. Secesja czerpała również ze sztuki japońskiej: płaską plamę koloru i dekoracyjny kontur z drzeworytów japońskich oraz spojrzenie z góry dające widok zaskakujących efektów.

Historycznie początków secesji upatruje się w Anglii. Istotna inspiracja płynęła od tzw. Prerafaelitów tworzących w połowie XIX wieku, którzy nawoływali do czerpania inspiracji z natury, niezastąpionego źródła form, sięgali po wzory malarstwa włoskiego z okresu przed Rafaelem oraz tworzyli mistyczne obrazy o silnej stylizacji.

SECESJA W POLSCE

Secesja została również przyjęta w Polsce, ale grunt pod nią nie był tak przygotowany, jak np. w Anglii. Głównym ośrodkiem tego stylu stał się Kraków. Najważniejszymi postaciami krakowskiej secesji byli Stanisław Wyspiański oraz Józef Mehoffer. Stanisław Wyspiański chętnie posługiwał się falistą linią,płaską plamą, motywami roślinnymi oraz przedstawieniami kobiet np. „Macierzyństwo”, „Mały Staś””Autoportret”. Wyspiański to również przedstawiciel secesyjnej sztuki witrażowej w Polsce. Jego monumentalne witraże zdobią krakowski kościół franciszkanów: „Bóg Ojciec – Stań się”oraz katedrę wawelską, w której można zobaczyć witraże Św. Stanisława i Kazimierza Wielkiego.

W obrazach Józefa Mehoffera nie brakuje również zawiłych, płynnych linii i dekoracyjnego stylu, czego przykładem może być obraz „Dziwny ogród”. Mehoffer podobnie jak Wyspiański to przedstawiciel wybitnej sztuki witrażowej W 1895 wygrał międzynarodowy konkurs na zespół witraży gotyckiej kolegiaty św. Mikołaja we Fryburgu w Szwajcarii, wykonał także kartony witraży do kaplicy Radziwiłłów w Balicach oraz witraże dla katedry wawelskiej.

józef Mehoffe Dziwny ogród 1903  Stanisław Wyspieński macierzyństwo


ARCHITEKTURA SECESYJNA

Budynek secesyjny cechuje logika połączona ze znaczną swobodą i asymetryzmem z zakresie planu, w powstawaniu bryły i rozmieszczeniu otworów w fasadzie. W zakresie ozdób pojawiają się zespoły botanicznych motywów ornamentalnych, które często stosowane są bez umiaru. Elementy kwietne oraz w postaci tzw. smug dymu oplatają elewacje na wzór aplikacji hafciarskich. Najważniejsze znaczenie miały klarowność formy i linia. Odrzucono wszelkie historyczne ozdobnik i stosowano się jedynie do zasad konstrukcji z wykorzystaniem osiągnięć sztuki inżynieryjnej. Nowymi materiałami budowlanymi były żelazo, szkło, beton i stal. Elementy nośne z żelaza zachowywały płynne linie i krzywizny. Podobnie jak elewacje zewnętrzne, zdobione były również wnętrza budynków. W ich kolorystyce dominują pastelowe zielenie, błękity i blade czerwienie. Secesja miała pozytywny stosunek do budowli o szkielecie żelaznym, stalowym lub żelbetowym. Architekci secesyjni tacy jak: Horta, Guimard, Jourdain- stosowali je w biurowcach, domach towarowych, salach restauracyjnych.

Szczególnym przedstawicielem architektury secesyjnej jest Hiszpan Antonio Gaudi, jego budynki charakteryzują się niezwykłą formą, bujną ornamentyką roślinną, asymetrycznym planem, fantazją i niespotykanym dotąd w architekturze polotem.

 

MALARSTWO

Malarze secesyjni dużą wagę przywiązywali do sposobu prowadzenia linii, kompozycji płaszczyzn i kolorów. Te elementy nie musiały być zgodne z rzeczywistą treścią obrazu, mogły ulec przejściu w symbole i abstrakcje. Ostatecznie z tej idei zrodziła się abstrakcja.

Malarze secesyjni ograniczyli iluzjonistyczny podział płaszczyzny, dzieląc ją na duże, pozbawione cieni, wzorzyste formy np. można je zauważyć na obrazach Gustava Klimta. Kontury na obrazach często są mocno podkreślone (wpływ sztuki japońskiej). Linia jest zakrzywiona, miękka, falista. Tematyka dzieł często była związana z przedstawieniami ukazującymi ambiwalentne stosunki między płciami i seksualnością np. kobieta jako famme fatale lub kobieta jako krucha istota. Często występuje również sceneria baśniowa, senna, rajska. Ulubionym motywem były strumienie, lilie wodne, łabędzie, pawie. Nie stroniono również od tematów związanych z ciemną stroną życia: smutek, melancholia, samotność, strach.

Za najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa secesyjnego uważa się Gustava Klimta i Alfonsa Muchę.

Gustaw Klimt łączył formy geometryczne z formami przedmiotowymi takimi jak twarz, dłonie, stopy. Główne zainteresowanie artysty skupiało się na metamorfozach kobiecości: od kobiet dam po kobiety mitologiczne. Obrazy Klimta są pełne zmysłowości i erotyzmu. Obrazy artysty są wyrazem nieograniczonej swobody twórczej. Jego najsłynniejsze obrazy to: „Pocałunek” i 'Judyta z głową Holofernesa”.

Gustaw Klimt Oczekiwanie  Gustav Klimt Pocałunek  gustav klimt Judyta

Alfons Mucha to wybitny czeski plakacista. Malował przepiękne obrazy z typowo secesyjną, wijącą się linią. Charakterystyczne dla niego były również pastelowe kolory i wyraźny kontur. Jego ulubionym tematem były kobiety w przedstawieniach alegorycznych np. „Cztery pory roku”, „Kamienie szlachetne”, „Kwiaty”.

Alfons Mucha zctery pory roku alfons mucha kamienie szlachetne i kwiaty


RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE

W rzemiośle artystycznym okresu secesji również obowiązuje asymetria, płynna linia, miękki obrys i ornament botaniczny. Bardzo popularne stają się krzesła o elastycznej linii oparcia, kraty z wężowo przeplatających się linii. Asymetryczne kontury naczyń z ceramiki i szkła w ornamentach z kwiatów irysa, kalii, lilii wodnej, bratka.

W meblarstwie do zdobienia chętnie używano macicy perłowej, w ceramice polew opalizujących, tęczowych. W złotnictwie poszukiwano nowych metod. Tiffany i Galle wynaleźli nowe sposoby obrabiania szkła ( zlewanie ze sobą szkieł rożnie zabarwionych, nakładanie na siebie kilku warstw szkła i wytrawianie warstw górnych) Inni stosowali polewę zaciekającą lub sztucznie popękaną.

meble secesyjne  secesyjne meble  secesyjne meble

secesyjne wnętrze

 

Secesyjna ceramika:

wazon secesyjny secesyjny wazon secesyjne wazony secesyjna ceramika

 

Środki wyrazu:

Linia

Jednym z głównych środków artystycznych secesji była linia: niekiedy cienka jak pajęczyna, innym razem linia jako pasmo o zmiennej szerokości. Charakterystyczna linia secesyjna jest płynna, krzywa, wijąca się, falista, bardzo często w kształcie litery „S”. Linia w secesji służy do przedstawiania postaci ludzkich, kwiatów, obłoków, fal wodnych, roślin np. faliste linie w litografii Muncha: „Krzyk”, „Niepokój”, dzieła Rodena „Brama piekła” czy też „Danaida”.

Płaska plama

W malarstwie i grafice rezygnuje się z perspektywy linearnej i powietrznej oraz efektów iluzjonistycznych. Operowano jednolitymi plamami barwnymi, niekiedy mocno okonturowanymi. Plamy te wydają się płaskie, a przedmioty z nich zbudowane wydają się spłaszczone.

Wertykalizm

Secesja to styl, w którym dominuje wszystko to, co jest pionowe czyli wertykalne. Za pomocą pasów pionowych lub ornamentów z linii pionowych podkreślano smukłość wazonów, mebli, w obrazach smukłość postaci, roślin, strzelistych rycin i plakatów.

Asymetria

Secesja we wszystkich dziedzinach sztuki przedkładała asymetrię nad symetrię, dominowała ona w kompozycji plakatów, obrazów, w rozmieszczaniu okien, portali, balkonów, wyglądzie mebli, przedmiotów codziennego użytku, biżuterii. i.in

Atektoniczność

Upodobania secesji do innowacyjności wiążą się z jej zainteresowaniem do wszystkiego co swobodne, kapryśne, fantazyjne, pozornie nieprawidłowe, atektoniczne (rozmieszczenie ornamentyki na przedmiocie w sposób nieliczący się z jego kształtem). Artyści często rozmieszczali elementy ozdobne: roślinne czy też zwierzęce na powierzchni ceramiki, nie licząc się z jego kształtem i rozczłonkowaniem.

Upodobania kolorystyczne

Kolorem dominującym był kolor biały, czerń praktycznie była nie używana. Purpura przeszła w kolor malinowy, zielony w jabłecznozielony, brunatny w beżowy. Kolory stały się bardziej pastelowe. Przybyła skala odcieni od szarości do mlecznej bieli. Meble również miały jasne i chłodne odcienie. Najbardziej ulubionymi kolorami były: cytrynowożółty, liliowy i biały. Secesja lubiła również kolory błyszczące. W złotnictwie stosowano macicę perłową, lubiła również powierzchnie matowe i łagodnie migocące.

 

Ornamentyka secesyjna:

Uwielbienie świata organicznego

W sztuce secesyjnej propagowano zwrot do natury, panowało hasło „Natura jest wielką księgą , z której można czerpać natchnienie”. Artystów pociągało to, co płynne, zmienne, ruchliwe stąd tyle motywów takich jak: woda, ogień, wijące się strumienie, wodne fale, formy zwierzęce i roślinne. Malowano często kwiaty, drzewa zwłaszcza kwitnące, rośliny wodne, rośliny o wysokich łodygach: lilie, irysy. Fauna równie jak flora była częstym motywem secesyjnym: malowano łabędzie, flamingi, bażanty, motyle oraz egzotyczne zwierzęta dotąd nie pojawiające się w ornamentyce. Zwierzęta upodobane w secesji miały silny wydźwięk symboliczny np. pawie - zmysłowość, motyle - kruchość życia.

ornament secesyjny

Fragment tapety ściennej z okresu secesji.

Kobiety

W sztuce secesyjnej bardzo częstym motywem były postacie ludzkie, niemal wyłącznie kobiece. Ulubionym typem postaci kobiecej Beardsleya i Tooropa była wiotka, smukła, o drobnej głowie, drobnych piersiach i dłoniach oraz bujnych, falistych, rozwianych włosach. Taki typ kobiety był połączeniem dojrzałości z niedojrzałością, dziewczęcości z chłopięcością.

Postacie fantastyczne

W secesji pojawia się również szczególne zainteresowanie istotami fantastycznymi: pegazami ,sfinksami i maszkaronami.

Więcej ornamentów i detali secesyjnych tutaj.


tekst: Marta Miszczak