Techniki plastyczne
Znajomość technik, jakimi posługiwali się artyści na przestrzeni wieków jest niezwykle ważna przy datowaniu i wartościowaniu dzieła sztuki. Nie od zawsze posługiwano się malarstwem olejnym, jak również nie używano technik nietrwałych i przestarzałych.
Techniki zostały podzielone na trzy główne grupy:
Najwcześniejszą techniką plastyczną stosowaną już w prehistorii był:
R Y S U N E K
Rysunek to nic innego niż kompozycja linii naniesionych na jakąś płaszczyznę, za pomocą jakiegoś narzędzia. Rysunek można wykonać wszystkim, co zostawi na tej płaszczyźnie ślad. Włoskie słowo disegno, którym określano rysunek, znaczy zamysł. Rysunek, oprócz tego, że istnieje samodzielnie, jest także podstawą dla obrazu malarskiego, lub innego dzieła. Jest niezastąpiony przy nakreślaniu wstępnych projektów. Najpopularniejsze narzędzia rysunkowe to: ołówek, kredki, tusz, patyk, węgiel, pędzel, piórko.
ryt
To rysunek wykonany rylcem, zwykle w twardym materiale, rylcem lub innym ostrym narzędziem. Jest często mylony z płaskorzeźbą.
M A L A R S T W O
enkaustyka
Najsłynniejszymi zachowanymi przykładami malarstwa są egipskie trumienne, bardzo realistyczne portrety fajumskie (Fajum –oaza) powstałe w czasach rzymskich.
fresk
al. fresco, buon fresco (wł. fresco- świeży) malowidło ścienne wykonane na dwuwarstwowym mokrym tynku. Pierwsza warstwa to arriciato- chropowata i grubo kładziona bezpośrednio na murze, zawiera wapno gaszone i piasek. Druga warstwa – intonaco jest gładka i to na niej tworzy się fresk. Zawiera wapno gaszone, drobny piasek cedzony lub pył marmurowy. Tynk nakłada się tylko na powierzchnię możliwa do zamalowania podczas jednego dnia pracy. Ten który wyschnie trzeba skuć i ponownie nałożyć świeży. Przed nałożeniem farb odciska się gotowe kształty konturów wycięte w kartonie, lub rysuje ostrym narzędziem. Farba łączy się z podłożem przez co fresk jest bardzo trwały a także barw. Na koniec pracy możliwe są poprawki na suchym tynku.
Technika znana była już w starożytności, bardzo popularne były w średniowieczu, renesansie i nieco mniej w baroku. Od XVII do XIX w. al fresco miesza się z al secco.
Najsłynniejsze freski znajdują się w kaplicy Scrovenich w Padwie (Giotto) oraz w kaplicy Branccacich we Florencji (Masaccia).
sgraffito
wł.dosł: wyskrobane, wyryte, graffiare - ryć, drapać. Technika zaliczana do malarstwa ściennego, choć bardziej przypomina techniki graficzne, polegająca na wydrapywaniu rysunku w nałożonych na siebie warstwach tynku lub glin. Najczęściej nakłada sie dwie warstwy barwnego tynku i zeskrobuje wilgotną jeszcze warstwę zewnętrzną. Techniką tą zdobiono fasady budynków: kamienic, pałaców i zamków w renesansie.Ze wzglądu na duże zanieczyszecznie powietrza (związki węgla w atmosferze) tynk ulega degradacji, a co za tym idzie sgraffito. Bardzo trudno odtworzyć oryginalne rysunki. więcej sgraffito
polichromia
temperowe
olejne
alla prima
(od razu, za jednym razem)- sposób malowania (gł. malarstwo olejne) bezpośrednio na zaprawie, bez wcześniejszego przygotowania podmalówek i rysunku. Technika stosowana od XVIII w. a najbardziej popularna w impresjonizmie (XIX w.), związana z założeniami kierunku, gdy obrazy malowano szybko, aby uchwycić dany moment.
akwarela
Technika malarska i zarazem nazwa farby wodnej oraz powstałego malowidła. Akwarela charakteryzuje się przezroczystością, przez którą widać kolor podłoża, jest nieodporna na światło, łatwo płowieje.Farba akwarelowa posiada spoiwo z gumy arabskiej, która rozpuszcza się w wodzie, czasami z dodatkami (cukier, gliceryna). Maluje sie na specjalnym porowatym papierze, łatwo wchłaniającym wodę, ale nie barwnik. Technikę stosuje się w malarstwie, które nie wymaga detali, jest zwykle rozedrgane. Kolorystyka jest pastelowa.
gwasz
Gwasz fr. gouache - nawodnienie. Technika malarska i zarazem nazwa farby wodnej zmieszanej z bielą ołowianą lub cynkową na spoiwie z gumy arabskiej. Gwasz podobny jest do akwareli jednakże jego charakterystyczna cechą jest krycie powierzchni, dzięki białemu barwnikowi. Maluje się zazwyczaj na papierze barwionym, można również na białym lub innym podłożu np. kości słoniowej. Gwaszu używa się też do poprawek akwareli. Jest bardzo starą techniką, znaną już w średniowieczu, którą stosowano w malarstwie miniaturowym
witraż
Vitrage- fr.vitrare - szklić. Technika zaliczana do malarstwa monumentalnego, znana juz w starożytnośći, ale jej rozkwit przypada na okres średniowiecza, w którym witrażami zaczęto zdobić duże otwory okienne katedr (XIII w. Francja). Technika ta polega na łączeniu kolorowych, szklanych płytek za pomocą tzw. drutówek - ołowianych ramek. i osadzanych między żelaznymi szerszymi sztabami wzmacniającymi całą konstrukcję, jednocześnie dzielącymi otwór okienny na kwatery. kolorowe szkoło otrzymywano barwiąc je jeszcze w stanie płynnymi metalami (miedzią, żelazem). Tafle szkła przycinano według wcześniej przygotowanego projektu rozrysowanego na poszczególne elementy i wycietego z kartonu. Poczatkowo cieto obcęgami, później diamentem. Po XVI wieku witraż powoli zanikał. Następny okres świetności przypada na okres secesji, w której zdobiono nie tylko budynki publiczne czy kościoły, ale przede wszystkim kamienice. W średniowieczy witraże podmalowywano farbami emaliowymi- malowano cienie idraperieszat przedstawionych postaci, rysy twarzy, włosy. W okresie secesji spotyka się to bardzo rzadko. Najlepszymi olskimi twórcami witrażu w okresie Młodej Polski byli Stanisław Wyspiański, Józef Mehofer.